Carl Andre,
6ALINCU18, Glarus, Switzerland, 2001, Detail, Copper and aluminium, 5x400x150 cm. 24-unit rectangle on floor, 5 x 50 x 50 cm (each), (Galerie Greta Meert)

minimalizm - 3

nesnenin ya da formun soyut ve yalıtılmış hâli

GÜLAY YAŞAYANLAR & MÜMTAZ SAĞLAM

"

Minimalist heykelde Robert MorrIs, Carl Andre ve Donald Judd, nesneyi idealize edilmiş bir düzen, uyum ve gerginlik ilkesi uyarınca kullanır. Bu durum, düzenlemenin anlamı, basitliği ve doğrudanlığı ile alâkalıdır. Formların benzerliği ve çokluğudur burada öncelikli olan. Tekrarla elde edilen ve görselliği doğrudan belirleyen bu durum, Donald Judd ve Robert MorrIs’te deneyim içinde kalan ve yaşanan, iç varlıkla yetinilen formların bu deneyim alanında kurdukları ilişkiyle açıklanabilen bir şeydir yalnızca...

minimalism 1 richard serra yatay 28

Richard Serra, One Ton Prop (House of Cards), 1969, Detail, (refabricated 1986), Lead antimony, four plates, Each plate 122 x 122 x 2.5 cm., © 2026 Richard Serra / Artists Rights Society (ARS), New York.

Bir tasarım olgusu hâlinde kavramsallaşan minimalist yapıtlar; nesne ile formu, en soyut ve indirgenmiş hâliyle mekânsal bir duyum içerisinde değerlendirir. Örnekse, Carl Andre’de malzeme ya da nesnenin, bir mekân, zaman ve algı dolayımında somutlanarak heykele dönüştüğü görülebilir. Bütüncül algıyı harekete geçiren bu tür minimalist heykeller Sol LeWitt ve Dan Flavin ile kütlesel olmayan bir resim veya heykele dönüşerek, mekânsal dinamizm yaratan bir estetik durumu hedefler. Richard Serra ise bu bağlamda biçimsel sadeliği, görünür ve etkili kılarak iyice heykele ve mekâna yaklaşır. O yüzden, mekânı dokumak ya da mekânı yontmak şeklinde tabir edilen yaklaşımları, biçimci bir sanat pratiğinin özünü oluşturan bir arınma ve dış etkilerden uzaklaşma çabası olarak görmek mümkündür.

uzam ve anlam: minimalist heykel

Erken dönem Minimalist yapıt örnekleri, kısa zamanda stratejik bağlantıları nedeniyle adeta başlangıçtaki saf niteliğini yitirmiş gibidir. Sıklıkla belirtildiği üzere, bir tarz ya da üslûp sorunsalı çerçevesinde biçim disiplinini yaratmış bulunan bu anlayış, adeta eksik bıraktığı ve tepki gösterdiği kimi hususları, benimseme arayışına girerek sanatçı temsillerinde belirgin olan ortak duyarlılığı terk etmiş, bireysel dilin gelişimine odaklanmıştır gibidir. Hal Foster’a göre Minimalizm, Geç Modernizmin seçkin yüksek sanatına, diğer taraftan kapitalizmin gösteri kültürüne karşıdır ve daha sonra bu süreçler tarafından bastırılmıştır. 

Dikkat edilirse görülecektir: Minimalist heykelde Robert Morris, Carl Andre ve Donald Judd, nesneyi idealize edilmiş bir düzen, uyum ve gerginlik ilkesi uyarınca kullanır. Bu durum, düzenlemenin anlamı, basitliği ve doğrudanlığı ile alâkalıdır. Formların benzerliği ve çokluğudur burada öncelikli olan. Tekrarla elde edilen ve görselliği doğrudan belirleyen bu durum, Donald Judd ve Robert Morris’te deneyim içinde kalan ve yaşanan, içkin formlarla sağlanan bu deneyim alanında kurdukları ilişkiyle açıklanabilen bir şeydir yalnızca… Salt bu bakımdan Judd’un ve Morris’in heykelsi düzenlemeleri, formların kütlesel varlığına hapsolan anlamın psikolojik mahremiyetini, asgari bir bütünlük ve anlam olasılığı ya da yoğunluğunu içermektedir. Üstelik, bu derece duygusuz ve steril bir ortamda. (2)

Minimalizm 3

Donald Judd, Untitled, 1977, Stainless steel, 4 parts, Each 148x148x148 cm. © Judd Foundation / Adagp, Paris, Photo: Page Wilson.

Minimalism 1 Carl Andre

Carl Andre: Sculptures as Place, 1958-2010, Installation view, May 2014 - March 2025, Dia: Beacon, Beacon New York.

Oysa; steril ve dekoratif olmayan bir düzen deneyimi, Carl Andre ve Richard Serra‘nın metale yüklediği ritmik olmayan, değişebilir bir görünüme ulaşma eylemiyle daha net örtüşür. Özellikle Richard Serra; House of Card adlı erken dönem eserinde, küpün bir idealleştirme fikrinin ötesinde yapay, basit bir yapısal yüzey temasıyla bile elde edilebileceğini ortaya koyar. Üstelik burada ısrarla uygulanan sıkıcı bir tekrar yoktur. Serra, bu estetiği ve uyumu da baştan reddeder. Küpü, keskin bir form ya da bütüncül bir yapı olarak önermek yerine; parçalı, değişken ve sıradan metal levhalarla duygusal ve uzamsal düzenleme olarak teşkil etmeyi dener. Böylece heykeli, içedönük, psikolojik bir yük ve mahremiyet, gizil bir enerjiye bağlamak yerine; kamusal ve tarihsel, daha doğrusu kültürel alanda yansımaları olan bir düzenleme olarak ortaya çıkarır. Sonuçta metal levhayı esneten anıtsal minimal düzenlemelere ulaşır. Serra’nın işlerinde, metal yüzeyin arkeolojisinin, taşıdığı dokunun metaforik anlamlarının, bükümlü döngüsel dizilimle yalın ve sade bir sürekliliğe eşlik ettiği unutulmamalıdır. 

Carl Andre de; bu süreçte yapıtlarının sıra dışı malzeme ve boyutları ile bağlamsallaşması nedeniyle adeta Modernizmden kopuşu simgeleyen heykeller üretir. Andre‘nin çoklu birim nesne düzenlemeleri de bu kapsamda taş, yer karosu gibi kaba malzeme duyarlılığını bileşkelere araç oluşturma çabası, derinlik ve kalınlıklarını gizleyen ruhani bir boyutlandırma ile sıradanlık hissini duyumsatan bir paradoksla anlamlı kılınır. Heykel fikrini, bu yüzey-malzeme ile sıralı ve değişken düzenleme ilkesiyle örtüştüren Carl Andre, radikal ve sonsuz bir çözüm stratejisi olarak bu yaklaşımı geliştirmeye devam eder.

Özetle Minimalist sanatçılar, formun temsil yeterliliği yerine, saf kendiliğinde anlam bulan bir sanat anlayışını savunur ve kendi iç düzenlerini yapıt olarak önerirler. O yüzden birçoğu nesnel bir sessizlik içinde gibidir. Rasyonel bir yaklaşımın göstergesi olarak denge, simetri ve düzeni öne çıkararak, sanatın belirgin kategorilerinin dışında kalan endüstriyel malzeme tercihi ve kullanımıyla etkili bir sanat pratiğini geliştirdikleri kesindir. 

notlar

1 Hal Foster, Gerçeğin Geri Dönüşü / The Return of the Real, Çeviren: Esin Hoşsucu, Türkçe, Ayrıntı Yayınları, Mayıs 2009, İstanbul. sf. 63-69.

2 Bkz. Rosalind Krause, Modern Heykelin Dehlizleri / Passages in Modern Sculpture, Çeviren: Sibel Erduran, Everest Yayınları, Ekim 2021, İstanbul, sf.302.

 

Gülay Yaşayanlar & Mümtaz Sağlam  Copyright © March 2026, Tüm Hakları Saklıdır.

A FIle on MInImalIsm at Saglamart 

minimalism 4 / ritim ve tekrar: eylemin kültürel içerimi

A COLLECTION EXHIBITION

MINIMALIST ARTISTS 

MINIMALISM / 5 BOOKS

Minimalizm 1 Book 2

Daniel Marzona, Minimal Art, Tashen Deutschland, 25. Edition, German, Hardcover, 200 pages, 2009.

Minimalizm 1 Book 7

James Meyer, Minimalism / Art and Polemics in the Sixties, Yale University Press, English, Paperback, 340 pages, August 2004.

Minimalizm 1 Book 8

Minimalism, Edited by James Meyer, Phaidon Press, English, Soft Cover, 200 pages, June 2010.

Minimalizm 1 Book 9

Minimalism, Edited by James Meyer, Phaidon Press, English, Paperback, 304 pages, March 2005.

David Batchelor, Minimalizm, Translation: Tüles Üresin, Hayalperest Publication, Turkish, Paperback, 96 pages, İstanbul 2025.

Minimalizm 3 jenerik

İZMİR - LONDON

saglamart; dinamik bir anlayış ile hareket eden, kültür-sanat ortamındaki olay ve olgulara, sanatçı tavırlarına, yapıtlara ve yayınlara odaklanan bağımsız bir yayın etkinliğidir. Tüm hakları saklıdır. Görüntü ve yazılar izinsiz kullanılamaz. / saglamart is an independent publishing initiative driven by a dynamic vision, focusing on events and developments in the cultural-artistic landscape, artist perspectives, works, and publications. All rights reserved. Images and texts cannot be used without permission.

Copyright ©
Can Sağlam - Gülay Yaşayanlar Mümtaz Sağlam, 2025.