Image: Sol LeWitt, Exhibition view, September 8 – October 22, 2016, Paula Cooper Gallery, 534 W21st Street, New York, https://www.paulacoopergallery.com/exhibitions/sol-lewitt2#tab:slideshow;slide:3

sol lewitt

birim ve tekrar esaslı bir örüntü düzeni

"

Sol LeWItt’In kavramsal alanına eklenen ve oraya özdeş kılınan geometrik biçimsel yapıların başkalaşımının yarattığı ya da etkileşimli alan-boşluk deneyimleri, izleyeni performatik bir deneyime davet etmektedir. Ve basit bir geometrik düzen fikrinden hareketle oluşturan bu ayrıcalıklı yansıtma düzlemleri de ardışık formlar vasıtasıyla düşünsel bir gücü, minimal bir edebî söyleme dönüştürmektedir. Sol LeWItt’In aktarımı da zaten, tümüyle biçimsel değildir. Şeylerin imgesel bağlantılarını özenle kuran bu düzenleme fikri, sanat eserine yönelik mevcut bilginin indirgeyici bir bakışla yeniden dışavurumudur aynı zamanda.

Sol LeWitt 2

Image: Sol LeWitt, Exhibition view, September 8 – October 22, 2016, Paula Cooper Gallery, 534 W 21st Street, New York. https://www.paulacoopergallery.com/exhibitions/sol-lewitt2#tab:slideshow;slide:3

Minimal ve kavramsal sanatın öncülerinden biri olarak kabül edilen Sol LeWitt, adeta sanatı yeniden tanımlayarak, geometrik yapı (kare ve küp) gibi radikal bir biçim ve kavram aralığında farklı çalışmalar üretir. Sürekli tekrarlama ve modüler çoğalma üzerinden karakterize edilen iki boyutlu düzlemde, optik titreşim ve derinlik yanılsamalarıyla yüklü çalışmalarıyla muhtelif çizgi ve renk sistemlerini inceler. Anlama değil de, parçaların birbirine eklenme biçimine vurgu yaparak; formları, derinliği olmayan bir yüzeyde ve birbirini tekrar eden bir dizilim içinde takdim eder. 

LeWitt’i, kavramsal sanatın rasyonel ve aydınlanmacı bir zirvesi olarak gören yaygın görüşü yanlış bulan Rosalind Krauss; sanatçının sanıldığı gibi bir matematikçi tavrıyla çalışmadığını ifade eder. Bir kuralı görsel bakımdan kaosa dönüşene kadar uygulayan bir aşırılık içinde olduğunu ileri sürerek, LeWitt’in çalışmalarının mevcut düzenin geldiği bir nokta olarak değil, bir sistemin kendi içine çöküşü olarak nitelenmesi gerektiğini söyler. Başka bir deyişle LeWitt’in sanatının genellikle zihinsel bir düzenin, matematiksel bir mantığın veya saf bir rasyonalizmin dışavurumu olmadığını ısrarla beyan eder. Burada belirleyici olan şey ona göre, LeWitt’in bir fikri sonuna kadar, anlamsızlaşana dek takip etmesinde takındığı tuhaf hâldir. (1)

Sol LeWitt 2

Sol LeWitt, Now in Residence: Walls of Luscious AusterityDecember 8, 2008, Mass MoCA, Massachusetts. Image: https://www.nytimes.com/2008/12/05/arts/design/05lewi.html

geometrik sistemlerin kesintisiz rasyonelliği 

Gerçekten de Sol LeWitt; modernist bağlamda geometrik yapı ve yüzeyleri, rastgelelik esasıyla ve/fakat saplantılı bir şekilde, titiz birleşimlerle, resmin toplumsal ve tarihsel algısındaki farklılıkları vurgulayarak yan yana getirmektedir. Ancak büyük oranda modüler birimlerin tekrarına bağlı olarak gelişen geometrik ve soyut ama aynı ölçüde hassas bu biçimlemenin kendi içinde bir düzen tartışması yaşadığı kesin gibidir. Birimler ve formlar, hatta yüzeyler arasında kurulan ilişkisel durum ile özgürlüğü denetleyen biçimci bir irade burada bu modernist yorumu ve deneysel niteliğini belirlemektedir. 

LeWitt’in kısa sürede duvar yüzeylerine taşıdığı bu görsel biçim, durum ya da eylem, aslında birim ve tekrar esaslı desen-örüntü düzenini yeniden üretmekle eşanlamlıdır. Kimi kez oluşturulan ızgara benzeri düzenleme disiplini de yine, tesadüfle tezyin edilen neredeyse doğaçlama bir süreçle birleşerek etkili olmaktadır. Özetle, farklı mecralarda yapıt üreten ve sanatı en temel şekil ve renklere indirgeyerek çizimler ve strüktürler oluşturan LeWitt, kare ve küp formlarını kullanarak, sanatı yeniden yaratmaya çalışmıştır. Aynı kuşaktan pek çok sanatçı, 1960’lı yılların başında çelik gibi endüstriyel yapı malzemelerine yönelirken, o gerçek heykel, fotoğraf ya da çizimlere dönüşebilir türden sıralı düzen varyasyonları, durağanlık ve kural dışılık gibi sistemler ve kavramlar üzerine yoğunlaşmıştır. Özellikle işlerini, geometrik sistemlerin kesintisiz rasyonelliği boyunca tekrarlayan desenler ile rastlantısallık esasına dayalı bir kavramsal özle geçicilik fikrine sadık kalarak üretmiştir. 

Sol LeWitt’in yaklaşımında belirginleşen fikir, mekândaki koordinatları belirleyen ve onu temel bileşenlerine ayırarak daha analitik bir şekilde yeniden düzenleyen irade gücüyle ilişkilidir. Burada sergilenen geometrik titizlik, mekânı az sayıda dik çizgiyle yeniden şekillendiren ya da canlı renklerin kullanımıyla ustaca birleştiren duvar çizimlerinde de fazlasıyla mevcuttur.

Kaynaklar

Giulia Giaume, “Kaosu Dizginlemek: Sol LeWitt ve McArthur Binion’ın Eserleri Milano’da Sergileniyor”, artribune.com, 11 Ocak 2022. https://www.artribune.com/arti-visive/arte-contemporanea/2022/01/mostra-sol-lewitt-mcarthur-binion-milano/

Valentina Avanzini, “Sol LeWitt: sanat ve mimari arasındaki alanı şekillendiriyor”, xibt magazine.com, June 2018. https://www.xibtmagazine.com/2018/06/sol-lewitt-art-architecture/

Rosalind Krauss, “LeWitt in Progress.” October, vol. 6, 1978, pp. 46–60. 

Özellikle Grids adlı makale için bkz. Rosalind Krauss, The Originality of the Avant-Garde and Other Modernist Myths, MIT Press, 1985.  

Sol LeWitt, “Paragraphs on Conceptual Art.” Artforum, vol. 5, no. 10, 1967. (Sanatçının kendi manifestosu).

Hazırlayanlar: Gülay Yaşayanlar & Mümtaz Sağlam / Copyright © Mart 2026, Tüm hakları saklıdır.

Sol LeWitt’in Artforum dergisinin Haziran 1967 sayısında yayımlanan “Paragraphs on Conceptual Art” (Kavramsal Sanat Üzerine Paragraflar) makalesi, kavramsal sanatın temel ilkelerini belirleyen, sanatı “fikir” merkezli bir süreç olarak yeniden tanımlayan en önemli belgelerden biridir. LeWitt, fikrin sanatı yapan makine olduğunu ve fiziksel formun önemsizleştiği zihinsel bir süreç önererek sanatçı kişisel becerisinin arka plana atılması gerektiğini savunur.

Sol LeWitt, “Paragraphs on Conceptual Art.” Artforum, vol. 5, no. 10, 1967.

Sol LeWitt; 1950’lerde kısa bir süre Soyut Ekspresyonist tarzda resimler ürettikten sonra, 1960’lı yılların başlarında daha az duygusal ancak yine de karmaşıklık açısından zengin, özcü bir sanat yaklaşımına yönelir. Seri halinde çalışmaya başlayarak modüler beyaz alüminyum, ahşap veya metal küplerin çeşitli ızgara benzeri düzenlemelerinden oluşan heykellere yoğunlaşır.

WALL DRAWINGS

Sol LeWitt, Wall Drawing #565, Exhibition view, 1985 Salone dei Carmuccini, Museo di Capodimonte, Naples, Italy, Photo: Mimmo Jodice. https://www.lewittcollection.org/

Sol LeWitt, Wall Drawings serisi kapsamında çok sayıda eser üretir. Bu çalışmaların bir kısmı duvar resimlerini çağrıştırsa da, zamanla kendi özgün geleneğini, sade ve sürekli formlar ve belirlenmiş kurallar doğrultusunda oluşturur. [...] Wall Drawings; hiç şüphesiz, mekâna özgü eser kavramını alt üst ederek sınırları zorlamanın ve mekânı, duvarları kazıyan ve kaplayan karalamaların parçalayıcı sürekliliğiyle bağımlı bir değişkene dönüştürmenin etkili bir yoludur. Çünkü burada, açık küp, piramit veya kırık kemer gibi modüler geometrik çizimlerle (yapılarla) daha fazla görsel ve mekânsal süreklilik yaratıldığı ortadadır. Oluşan optik illüzyon ise, sadeliğiyle inanılmaz derecede şaşırtıcıdır.

GRID / IZGARA

Izgara (Grid), minimalist ve kavramsal sanatta yalnızca bir kompozisyon aracı değildir, aynı zamanda bir dünya görüşünün biçimsel ifadesidir. Teorik olarak sonsuz genişleyebilen grid düşüncesi, geleneksel kompozisyon anlayışını genişleten çözümlerin kaynağıdır. Burada çerçeve içinden kurtulan yapıt, sınırlarını aşar, mimariye eklemlenir ve mekânın bir parçası hâline gelir. Sol LeWitt de, üç boyutlu çalışmaları için destek ya da çerçeveleme aracı olarak gerçek anlamda çizilmiş bir ızgara sistemi kullanır. O yüzden çalışmaları, ızgara içindeki konumu nedeniyle iki boyuttan üç boyuta yükselmiş gibi görünür. Izgara planının ürettigi yatay ve dikey çizgi yoğunluğu, güçlü ve düzenli görünür, ancak kaotik bir duyumsamaya da neden olur. Duvara taşınan ve metinsel bir prosedüre (talimat) bağlanan çizim-tasarım olgusu, böylece, iki ya da üç boyutlu etki arasında kıvranmaktan kurtulamaz. Bu, Sol LeWitt’in boyut ve derinlik etkilerini pekiştirdiği, soyut ve kavramsal, geçişi de olanaklı kılan çizim pratiğinin temel bir özelliğidir. (Bkz. David Batchelor, Modernizm, Çeviren: Tüles Üresin, Hayalperest -Yayınları, İstanbul, 2025, sf. 57-58)

Burada ortaya çıkan çizgisel süreklilik, aynı zamanda LeWitt’nin iki boyutlu yüzeyi, duvara taşımasıyla sonuçlanır. Çizime dayalı bu içkin pratik, giderek kalınlaşan, renkli bir alan resmine de evrilir. Bu sayede, çizimle sayıdan saydam salt soyut strüktüre ulaşarak üç boyutlu iskelet fizikselliğini geride bırakmayı dener. Bu radikal bir kavrayış değişikliği ve uzaklaşma deneyimidir. Ya da tekrarlanabilir belirli yüzey türlerini olanaklı kılan düşünsel form geliştirme deneyimidir açıkça. Bu bakımdan LeWitt’in, ızgara kullanarak dış yüzeyleri sıyrılmış bir strüktürü tüm yalınlığı ile ortaya çıkarması aslında avangard bir girişimdir. Modüler dörtgen formların, ızgara-iskelet halinin çizgisel ve çevresel durumuyla ilgilenen LeWitt, boya takviyesiyle endüstriyel ve sert bir görünüme ulaşır. Üç boyutlu bu yapım-tasarım hadisesi, iç-mekânsız soyut ve geometrik geçirgen boyutuyla, optik bir uzamda kendi adına geliştirmektedir. Dolayısıyla üç boyutlu strüktür, erken dönem işlerinde işlerinde evrilen bir diyalektik mekân ve derinlik tartışması içindedir. Son evrede dış yüzeyin iptali, çizgisel ve sürekli strüktüre, ayrımsız tasarımsal-modüler yapısal boş formlara ulaşır.

Two New exhIbItIons

Sol Lewitt: Open Structure, Exhibition Poster, Museum of Contemporary Art Tokyo, Operated by Tokyo Metropolitan Foundation for History  and Culture With the Cooperation of the Estate of Sol LeWitt.

Sol Lewitt: Open Structure, Museum Exhibition, Curated by Ai Kusumoto, 25 December 2025 – 2 April 2026 Museum Of Contemporary Art Tokyo, Organized by Sol LeWitt: Open Structure, Museum of Contemporary Art Tokyo, Operated by Tokyo Metropolitan Foundation for History  and Culture With the Cooperation of the Estate of Sol LeWitt.

Sol LeWitt, Works from the 1960s, Installation view, Paula Cooper Gallery, New York. © Stephen Flavin/Artists Rights Society (ARS), New York. © Paula Cooper Gallery, New York. Photo: Propert Studio. 

SOL LEWITT 

Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt
Sol LeWitt
Sol LeWitt

Sol LeWitt, (Monographs & Artist’s Books), 4 Books,  Editor: Beatrice Gross, Contributors: Lucy Lippard, Rosalind Krauss, Mel Bochner, Dan Graham ve Robert Smithson, Publisher: Centre Pompidou-Metz, M-Museum de Louvain and JRP/ Ringier, 326 pages, English, Paperback, 2012-2013. 

Centre Pompidou-Metz’de yer alan Sol LeWitt: 1968-2007 Duvar Çizimleri ile M-Museum Leuven’de düzenlenen Sol LeWitt: Renkler adlı iki sergiye eşlik etmek üzere oluşturulan bu yayın, LeWitt’in Avrupa’da şimdiye kadar sergilenen en önemli eser koleksiyonunu belgeliyor. Kapsamı, tasarımı ve bilimsel derinliğiyle bir temel eser niteliğinde olan bu kitap, aynı zamanda ölümünden sonra yayınlanan ilk kapsamlı LeWitt monografisi. Kitapta; Lucy Lippard, Rosalind Krauss, Mel Bochner, Dan Graham ve Robert Smithson gibi sanatçı ve yazarların gerçekleştirdikleri röportaj metinleriyle, kaleme aldıkları pek çok önemli deneme de bir araya getirilmiş durumda.

BOOKS AND POSTERS

Sol LeWitt Kavramsal

David S. Areford, Strict Beauty: Sol LeWitt Prints, Hardcover, English, 288 pages, Publishers: New Britain Museum of American Art; Williams College Museum of Art; and Yale University Press, 2020.

Sol LeWitt Kavramsal

Sol LeWitt: Not to Be Sold For More Than $100, by Jason Rulnick (Introduction), Sol Lewitt (Artist), Veronica Roberts (Contributor), 240 pages, English, Radius Books, Hardcover – June, 2020.

 

An Exchange with Sol LeWitt, Introduction by Regine Basha, Softcover, English, 192 pages, Cabinet Books, 2011.

Sol LeWitt Kavramsal

Sol Lewitt: 100 Views, Text by Susan M Cross, by Sol LeWitt (Author), Paperback, English, Yale University Press, Jun 2009.

Sol LeWitt Kavramsal

Locating Sol LeWitt,  Edited by David S. Areford, Contributors: Lindsay Aveilhe, Erica DiBenedetto, Anna Lovatt, James H. Miller, Veronica Roberts, Kirsten Swenson, John A. Tyson, Hardcover, 288 pages, English, Yale University Press, March 2021.

Dieter Schwarz, Sol LeWitt: Fold & Ribs 1966-1980, English, Softcover, 160 pages, Publisher: Walter König, 2020.

Sol LeWitt Kavramsal

Sol LeWitt: Between the Lines, by Francesco Stocchi (Editor, Contributor), Sol Lewitt (Artist), Rem Koolhaas (Contributor), Adachiara Zevi (Contributor)320 pages, English, Publisher: Koenig Books, Paperback, June 26, 2018.

Sol LeWitt Kavramsal

Sol LeWitt / Selected Prints 1970-1986, Original exhibition poster, Tate Gallery, Designer: Anon, Printer: Hillingdon Press, Publisher: Tate Gallery, Size: Double Crown (760 x 510 mm), 1986.

Sol LeWitt Kavramsal

Sol LeWitt: Concrete Block Structures, by Michael Brenson, Hardcover, by Sol LeWitt (Author), Publisher: Alberico Cetti Serbelloni, June 2002.

Sol LeWitt Kavramsal

Sol LeWitt: Structures 1965-2006, English, Hardcover, Publisher: Public Art Fund / Yale University Press, 2011.

 
Sol LeWitt Kavramsal

Sol LeWitt: Forms Derived from a Cube (Color), Catalogue for a suite of 12 silkscreen prints by Sol LeWitt, 20 pages, English, Softcover, Published by Edition Achenbach, 1991.

Sol LeWitt: Artist’s Books, Authors:  Didi Bozzini, Cecilia Metelli, Marilena Bonomo, Editors: Giorgio Maffei, Emanuele De Donno, Sol Lewitt (Artist), 144 pages, English, Publisher: Edizioni Corraini, Paperback, February 28, 2010

SELECTED DOCUMENTS

Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol leWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal
Sol LeWitt Kavramsal

BIOGRAPHY

Sol LeWitt, (1928-2007) Kavramsal sanat ve minimalizmin öncü isimlerinden biri olarak, sanatın yalnızca ortaya çıkan nesneyle değil, fikirle de var olabileceğini gösteren çalışmalarıyla tanınır. Eserlerinde sistem, tekrar, geometri ve matematiksel düzen kavramlarını merkeze alan sanatçı, izleyiciyi sanatın üretim süreci ve düşünsel altyapısı üzerine düşünmeye davet eder. LeWitt, sanatçının rolünü yalnızca uygulayıcı değil, bir fikrin tasarımcısı olarak konumlandırır. Uluslararası müzelerde ve kamusal alanlarda sergilenen çalışmalarıyla Sol LeWitt, sanatın fiziksel bir nesneden çok bir düşünce sistemi olarak da var olabileceğini ortaya koymuştur. Sanatçı, üretim sürecini demokratikleştiren yaklaşımıyla, sanatın hem entelektüel hem de deneyimsel bir alan olduğunu vurgulayarak çağdaş sanatın gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. 

Bkz. https://www.galeriartist.com/artist-detail?id=45

Ayrıca Bkz. https://www.lewittcollection.org/

RELATED CONTENTS

dan flavin: ışığı boyutlandıran mekânsal bir deneyim

SOL LEWITT: A SPATIAL EXPERIENCE…

İZMİR - LONDON

saglamart; dinamik bir anlayış ile hareket eden, kültür-sanat ortamındaki olay ve olgulara, sanatçı tavırlarına, yapıtlara ve yayınlara odaklanan bağımsız bir yayın etkinliğidir. Tüm hakları saklıdır. Görüntü ve yazılar izinsiz kullanılamaz. / saglamart is an independent publishing initiative driven by a dynamic vision, focusing on events and developments in the cultural-artistic landscape, artist perspectives, works, and publications. All rights reserved. Images and texts cannot be used without permission.

Copyright ©
Can Sağlam - Gülay Yaşayanlar Mümtaz Sağlam, 2025.