Carl Andre: Sculpture as Place, 1958–2010, installation view, Dia:Beacon, Beacon, New York, May 5, 2014–March 9, 2015. (© 2024 Carl Andre/Artists Rights Society (ARS), New York. © Dia Art Foundation.

carl andre'nin mekansal pratiği:

yeni dokunsal soyut hizalanmalar

GÜLAY YAŞAYANLAR

"

Carl Andre’nin minimal inşa sürecinde; bir diğer yandan da, her imgenin katman etkisi yaratan ayırıcı bir güç olarak mekânda birbirine bağlanan ve cisimsiz kılınan bir yapıyı organize etmesi ilginçtir. Şeylerin özgürleştiği ya da düşüncenin kendine özgü görsel bir güç hâline geldiği bir durum söz konusudur sanki. Dolayısıyla özgürleştirici bir ruhun yarattığı modernist içsel keşifleri yansıtan ve ayrıksı bir düşünme modelinin ürünü olan geometrik blokların mekânı kışkırtan bir yapıya dönüşmesi önemlidir. Düşünce, geometrik bir imge yığınına sıvanmakta (tuğla, yer karosu) ya da bir kavramsal dizgeden yansıyan istifleme inşaları hâline gelmektedir burada.

Carl Andre; yapı malzemelerini kullanarak indirgemeci ve soyutlamacı bir üslûpta geometrik formlar oluşturarak minimalist heykeller üretir. Söz konusu malzemeleri, basit ama disipliner tekrarına dayalı, mekâna göre biçimlenen dizilimler hâlinde takdim eder. 

Andre’nin üretim eyleminde, mekânla kurulan etkileşim ile değişken form dizilimi, mutlak anlamın esas belirleyicisidir. Minimalist bir ruh ve sadelik öngörüsüyle üretilen bu işler, o yüzden malzemenin kendisiyle veya en saf hâliyle kalmasına büyük önem verir. Ve mekânla etkileşime giren kavramsal bir inşanın indirgenmiş anlamını ve soyut karakterini kolaylıkla üzerinde taşır. Ayrıca bu mekânsal düzenlemeler, radikal biçimin ve mantıksal düzenin bir bakıma anlamı da öteleyen soyut niteliğini, geometrik saf formlardaki paradoksal karşılığını sorgulamak ister. Bu döngü uyarınca, parçalı yapılanma ve tekrar öngörüsünde ısrar eder. Oluşan dilsel yapının anlam ögelerini dönüştürerek mekân ilişkileri ve koşulları bağlamında eseri biçimleyebilmek için, eşdeğer bir güç olarak kavramsal niteliği ve yaklaşımı önceler. Bu tercih de zamanla minimalist dilin gelişimini etkileyen temel ögedir hiç şüphesiz.

Carl Andre Sculpture 1

Carl Andre, 48 Bar Rectangular Fugune on 4 Ancient Metals, Copper, steel, lead and zinc, in 48 parts, each 1x15x30 cm. installation view, Executed in 1988. (Private Collection, New York)

minimal ve ritmik manzaralar

Carl Andre’nin basit malzemelerle kurduğu mekâna özgü biçimlemeler, tek tipleşen bir dizilim modeliyle esasen anlamı simgeselleştiren bir yapısal düzenlemeyi andırır. Bu vesileyle Andre; sanat nesnesi, mekân ve çevre ilişkileri dolayımında netleşen blok tasavvurunun, bir arada bulunma alanını ifade eden provokatif bir yanılsamayla niteliksel bir karartmaya neden olduğu düşüncesindedir. Bu blok inşası da yeni algılama olasılıkları ve kavrayış sorunsalı ile yeni bir algılama yetisi etrafında şekillenmektedir. Ama her durumda, anlatımcı niteliklerden uzak bu geometrik blokların, sabit ve indirgenmiş bir mekân sistematiğiyle bulanıklaştığı ve yeni karaltılar oluşturduğu ortadadır. 


Buna rağmen, Carl Andre’nin anti ifadesel bir karakterde yapılanan düzenlemelerinde, malzemenin işlevi, istiflenme modeli ve çevresel işbirliğine dayalı olarak gelişen konumsal algılama deneyimleri de oldukça önemlidir. O yüzden, geometrik formlar arasındaki tekrara ve ritmik düzene bağlı bir deneyimin ve mekânla olan etkileşimin ürünü olarak sanat eserinin minimal bir manzara olarak keşfedilmeye bırakıldığı ileri sürülebilir. Burada Andre’ye özgü organize ve sistematik bir bakışın katılaştığı noktaları bulmak ve mekânsal koşulların eseri işlevsel hâle getiren güçlü bileşenlerini ve kavramsal dinamiklerini keşfetmek mümkündür.

Carl Andre Sculpture 2

Carl Andre: Sculptur as Place 1958-2010, Exhibition View, May 5 - June 18, 2016, Hamburger Bahnhof - Nationalgalerie der Gegenwart, Berlin, Germany.

geometrik bir imge yığınına sıvanan düşünce 

Carl Andre’nin minimal inşa sürecinde; bir diğer yandan da, her imgenin katman etkisi yaratan ayırıcı bir güç olarak mekânda birbirine bağlanan ve cisimsiz kılınan bir yapıyı organize etmesi ilginçtir. Şeylerin özgürleştiği ya da düşüncenin kendine özgü görsel bir güç hâline geldiği bir durum söz konusudur sanki. Dolayısıyla özgürleştirici bir ruhun yarattığı modernist içsel keşifleri yansıtan ve ayrıksı bir düşünme modelinin ürünü olan geometrik blokların mekânı kışkırtan bir yapıya dönüşmesi önemlidir. Düşünce, geometrik bir imge yığınına sıvanmakta (tuğla, yer karosu) ya da bir kavramsal dizgeden yansıyan istifleme inşaları hâline gelmektedir burada. Nitekim Andre’nin minimal bir kazı alanı olarak ürettiği blok yapılar, algıya dayalı bir hissetme ve dokunma deneyimini aktif hâle getirmektedir. Adeta, malzemenin cisimsizleştiği, hatta işlevini yitirdiği yeni hâliyle bir öteki-mekân kurgusunu merkezine alarak ve bir üst tema-kavram olarak ortaya çıkarmaktadır. O yüzden, bu şekilde netleşen sanat eserini ve mekân-çevre bağlantılarını, yeni dokunsal soyut hizalanmalar olarak değerlendirmek yerindedir. 

Carl Andre’nin Minimalizminin heybeti de zaten; üretilen işin dışarısı ile olan organik bağının daha derin ve esaslı bir belirlenim olarak kavramsal yapıya evrilmesiyle ortaya çıkan güçlü dilsel tepkiden gücünü almaktadır. Ve tüm mekânı etkileyen bu minimal ve soyut algı deformasyonunun, bu derece tuhaf bir zeminde inşa edilmesi, dahası aykırı bir bilince eşdeğer bir nitelemeyle takdim edilmesi de ayrıca önemlidir. 

Gülay Yaşayanlar  Copyright © March 2026, All Rights Reserved.

Two Important exhIbItIons

Installation view of Carl Andre: Sculpture as Place, 1958–2010, April 2–July 24, 2017 at The Geffen Contemporary at MOCA, The Museum of Contemporary Art, Los Angeles, photo by Brian Forrest

CARL ANDRE, “WORDS”, 1958-1972

Carl Andre, Words, 1958-1972. Installation view, Permanent collection, the Chinati Foundation, Marfa, Texas. Photo by Wayland Scogin Mayo. © 2020 Carl Andre / ARS, New York.

“Carl Andre öncelikle heykelleriyle tanınsa da, 1950’lerin başlarından 1970’lerin ortalarına kadar çok sayıda şiir de yazdı. Andre’nin daktilo ile veya elle yazılmış şiirleri, çizim olarak da okunabilir. Şiirler, tıpkı imzası niteliğindeki tuğla veya metal levha kullanımı gibi, kelimeyi kompozisyonel bir modül olarak içermeleri bakımından sanatçının üç boyutlu çalışmalarıyla doğrudan ilişkilidir. Yapı olarak gevşek bir anlatıya sahip olan şiirler, genellikle tarihsel referanslar ve otobiyografik izler içerir. Şiirler, sonnet, opera veya roman gibi çeşitli edebi biçimleri de bünyesine katarak, dolaylı olarak karakter ve ortamı çağrıştırır. Andre, şiirlerinin yaklaşık 500 sayfasını Chinati’nin koleksiyonuna bağışladı ve eser, sanatçı tarafından tasarlanan vitrinlerde, 1995 yılında kendi binasında sergilendi.” (https://chinati.org/collection/carl-andre)

CHINATI THIRTEENER, 2010

Carl Andre Sculpture Chinati

Carl Andre, Chinati Thirteener, 2010. Permanent collection, the Chinati Foundation, Marfa, Texas. © 2020 Carl Andre / ARS, New York.

“Chinati Thirteener, Carl Andre tarafından Chinati’nin geçici galerisinin avlusu için tasarlanmıştır. Her biri 30.4x 91.4 cm boyutlarında olan 13 adet sıcak haddelenmiş çelik levhadan oluşur ve bu levhalar çakıl taşlarından oluşan bir yüzey üzerine eşit aralıklarla yerleştirilmiştir. Bu çizgiler, sundurma boyunca uzanan dikey direklerle gevşek bir ilişki içinde dikdörtgen alanı işaretler. İlginç bir yönü, pürüzsüz çelik yüzeyler ve pürüzlü çakıl taşlarının dönüşümlü olarak kullanılmasıdır; çelik levhalar tamamen paslandıkça ve çakıl taşlarına göre daha da büyük bir kontrast gösterdikçe, aralarındaki fark daha da belirginleşecektir. Eser ilk olarak 2010 yılında Chinati’ye yerleştirilmiştir.” (https://chinati.org/collection/carl-andre)

BOOKS

Carl Andre Books 5

Carl Andre: Sculpture 1959-1977, Carl Andre (Artist), English, Paperback, 88 pages, J. Rietman Publishing, First Edition, January 1978.

Carl Andre Books 2

Carl Andre, Diane Waldman (Contribution), Carl Andre (Artist), Softcover, English,, First Edition, 84 pages, The Solomon R. Guggenheim Museum, New York, 1970.

Carl Andre Books 3

Carl Andre: Between Sculpture and Poetry, English, Hardcover, 152 pages, Torch Press, First Edition, July 2024.

Carl Andre Books 1

Carl Andre: Things in Their Elements, Alistair Rider (Author), Carl Andre (Artist), English, Hardcover, 272 pages, Phaidon Press, First Edition, June 2011.

BIOGRAPHY

Carl Andre Sculpture

Carl Andre (1935–2024) Carl Andre (1935-2024) Heykel ve şiir alanında çalıştı. 1955-1956 yılları arasında ABD Ordusu’nda görev yaptı. 1957’de New York’a taşındı ve bir yayınevinde çalıştı. 1960-1964 yılları arasında Pennsylvania Demiryolları’nda teknik uzman olarak görev yapar.  İlk çalışmaları, pleksiglas ve ahşaptan yaptığı geometrik formlara sahip soyut heykellerden ve çizimlerden oluşur. Bu dönemde Brancusi ve yakın arkadaşı Stella’dan etkilenmiştir.  Heykelleri ilk olarak 1964’te bir grup sergisinde sergilenmiştir, ardından 1965’te New York’taki Tibor de Nagy Galerisi’nde ilk kişisel sergisini açar. 1970’te New York’taki Guggenheim Müzesi’nde büyük bir retrospektif sergi düzenlenmiştir. Tuğla veya metal levha gibi standart endüstriyel birimlerden basit aritmetik kombinasyonlarla zemin heykellerinin yanı sıra, dağınık bloklar ve bükülmüş boru parçaları vb. ile çok sayıda deneme yapar. (fotoğraf: American Academy of Arts and Sciences website)

RELATED CONTENTS

İZMİR - LONDON

saglamart; dinamik bir anlayış ile hareket eden, kültür-sanat ortamındaki olay ve olgulara, sanatçı tavırlarına, yapıtlara ve yayınlara odaklanan bağımsız bir yayın etkinliğidir. Tüm hakları saklıdır. Görüntü ve yazılar izinsiz kullanılamaz. / saglamart is an independent publishing initiative driven by a dynamic vision, focusing on events and developments in the cultural-artistic landscape, artist perspectives, works, and publications. All rights reserved. Images and texts cannot be used without permission.

Copyright ©
Can Sağlam - Gülay Yaşayanlar Mümtaz Sağlam, 2025.