Donald Judd, Untitled, 1968, Detail, Stainless steel and amber Plexiglas, 10 units, Each unit: 15.2 × 68.6 × 61 cm , © 2018 Judd Foundation / Artists Rights Society (ARS), New York. [ https://www.artic.edu/artworks/220158/untitled ]

donald judd

dinamik mekânsal düzenekler: stacks

"

Donald Judd; hiç kuşkusuz ki, birbirinin aynısı olan birimleri aralıklı olarak dizerek, duvara dayandırarak, bir bütünsel ve görsel algı deneyimini önermektedir. Bu parçalı yapılandırma, yeni düzlem hareketliliği yaratarak dolayımsız bir mekânsal düzeneğe dönüşmektedir. Yatay ya da dikey dizilim içinde gelişen spesifik çözümlere dayalı bu varsayımsal konumlandırma, farklı ve deneysel bir olgu halinde karşımızdadır.

donald judd stacks
donald judd stacks 2

Donald Judd, endüstriyel malzemelerle radikal bir kavramsal tavrı birleştiren heykeller üretir. 1960’lı yılların ilk yarısında, eserlerine kişisel olmayan, fabrika yapımı bir estetik kazandıran teknik ve yöntemleri kullanır. Duvara dikine (yığın-stacks) ya da yatay (ilerleme-progressions) bir şekilde simetrik olarak asılan veya yere yerleştirilen kutulardan oluşan ve düzenli bir şekilde tekrarlanan geometrik birimlere dayalı bir sanat dilini özenle geliştirir. Görünürde hissedilen içerik eksikliğine yönelik eleştirilere ise; öncelikli kaygısının kendi fiziksel varlıklarının ötesinde hiçbir şeye işaret etmeyen ve genişletilmiş bir imge alanının parçası olarak kendi başlarına duran basit nesneler yaratmak olduğunu belirterek yanıt vermiştir.  

dizilim ve tekrarla oluşan derinlik etkisi 

Söz konusu düzenlemelerde, doğrusal bir şekilde kullanılan yatay ve dikey açık kutu formları, Judd için mükemmel yapılardır. Bunlar aynı zamanda, tüm heykelsi düzenlemelerinde mekânı en basit ve en doğrudan kesen iki istif biçimidir. Ayrıca Judd’ın burada kullandığı her nesnenin aynı boyut ve şekle sahip olması, ritim ve tekrarla elde edilen görsel bütünlük için önemlidir. Aralarında herhangi bir hiyerarşik ilişkiye izin verilmeyen bu dizilimde, mantıksal görünen ama daha çok tekrarlama ve seri ilerlemeye işaret eden bir düşünce belirleyicidir. (1Kompozisyon anlayışı da bu kapsamda, yatay ilerlemeyle ve yan yana birim tekrarlarıyla elde edilen bir süreklilik içindedir. Düzenli ve endüstriyel görüntüsüyle daha keskin, net, derinlikli ve/fakat aynı zamanda tekinsiz görünen bir maddesellik içindedir. (2Judd, aslında birbirinin aynısı olan kutularla, dış etkenlerle ve bağlantılarla manipüle edilmemiş bir analolojiyi önermekte gibidir. Rosalind Krauss’un aktarımıyla, anlamını yanılsamaya dayandıran bir sanatı reddeden Judd’ın düzenlemeleri ışık-gölge ve derinlik gibi optik etkilerin neden olduğu yanılsamalardan belli ölçüde etkilenmektedir. (3)

Yatay ve dikey konumda istiflenmiş biçimlerin oluşturduğu sıralı tekrarın ve ışıkla temasın neden olduğu gölgeli derinlikler, doğal olarak bu çalışmaları bütünleyen dinamiklerden yalnızca biridir. (4Judd burada, genel okuma girişimlerinin aksine oluşan üç boyutluluğun gerçek mekân olduğu, bizi yanılsama sorunundan kurtardığını düşünmektedir. Minimalist nesnelerin her türlü yanılsamaya ve sanal mekâna karşı olduğunu, minimalizmin ileri aşamalarında resimsel yanılsama meselesine karşı geliştirilen tavırdan uzakta olduğunu belirtir. Ancak Judd’ın yerleştirmelerinin, yapısal nitelikleri açısından zaten perspektife bağlı algı değişimleriyle ilgi çekici bir halde olduğu da ortadadır. Üstelik formun-nesnenin hiyerarşik olmayan dizilimi, bu tür (resimsel) etkileri pekiştirmektedir. Judd, aslında ve ilginç bir şekilde yanılsamayı, (Foster’ın da vurguladığı üzere) teknik ve görsel olarak kullanarak kendini korumaktadır. (5)

dolayımsız bir mekânsal düzenek

Donald Judd; hiç kuşkusuz ki, birbirinin aynısı olan birimleri aralıklı olarak dizerek, duvara dayandırarak, bir bütünsel ve görsel algı deneyimini önermektedir. Bu parçalı yapılandırma, yeni düzlem hareketliliği yaratarak dolayımsız bir mekânsal düzeneğe dönüşmektedir. Yatay ya da dikey dizilim içinde gelişen spesifik çözümlere dayalı bu varsayımsal konumlandırma, farklı ve deneysel bir olgu halinde karşımızdadır. 

notes

Rosalind Krauss, Modern Heykelin Dehlizleri, Çeviren: Sibel Erduman, Everest Yayınları, Ekim 2021 İstanbul. sf. 285.

2  David Batchelor, Modernizm, Çeviren: Hayalperest Yayınevi, İstanbul, sf. 51

3 Rosalind Krauss, Modern Heykelin Dehlizleri, sf. 283-292.

4  Judd’ın galvanizli çelik ve pleksiglastan ürettiği stack serilerinde dikdörtgen prizmaların yüzeyi ışığı farklı biçimlerde yansıtır: çelik metalik bir parlaklık verirken pleksiglas şeffaftır ve içini gösterir. Aynı geometrik form, farklı malzemelerin özelliklerine göre farklı deneyimler üretir. Geometri sabit kalır ama malzemenin fiziği her seferinde yeni bir şey ortaya koyar.

5  Hal Foster, Sanat Mimarlık Kompleksi, Çeviren: Serpil Özaloğlu, İletişim Yayınları, İstanbul, 2013. sf. 279-280.

Hazırlayanlar: Gülay Yaşayanlar & Mümtaz Sağlam  Copyright © Mart 2026, Tüm hakları saklıdır.

NOT

Judd'ın Specific Objects adlı metni güçlü olduğu kadar tartışmalıdır. Sanat yazarı Michael Fried, 1967 yılında Artforum dergisinde yayınladığı "Art and Objecthood" adlı makalesinde Judd'a doğrudan yanıt verir. Metnin üzerinde yapılandığı kategorisizlik iddiasına özellikle itiraz eder. Specific objects’in minimalist heykel adıyla kendi başına bir kategori hâline gelmesi manidar bir gelişmedir ona göre. Bu tür itirazlara rağmen Specific Objects, kavramsal sanat ile yerleştirme pratiğinin gelişimi ile sanat yapıtının türsel karşılığını arayan performatif deneyimleri ve ilişkisel estetik tartışmalarını etkilemeye ve şekillendirmeye devam etmektedir.

Two Important exhIbItIons

SPECIFIC OBJECTS

Spesifik Nesneler, sanat tarihinin en etkili manifestolarından biridir. Donald Judd, 1965 yılında yayınlanan bu metinde, Batı sanatının iki temel kategorisi olan resim ve heykelin artık geçerliliğini yitirdiğini savunmuş ve her iki kategorinin sınırlarını aşan eserlere specific objects adını vermiştir. Bu şekilde tanımlanan nesneler ne resim ne de heykeldir. Kendilerinden başka hiçbir şeyi temsil etmezler; kendilerine özgü yeni bir kategori içinde var olurlar. Ağırlıklı olarak endüstriyel malzemelerden yapılmış, üç boyutlu olan bu nesneler, duvara veya zemine yerleştirilebilir ancak kaideye sahip değildir. Judd’a göre, kategoriler arasındaki bu belirsiz alan, tam da en verimli alandır. Makalenin entelektüel odağı, illüzyona karşı çıkmaktır. Burada Judd, gerçek mekanı savunur. Fiziksel olarak var olan bir nesnenin mekanla kurduğu ilişkinin güçlü ve otantik olduğunu düşünür. Judd bunu kendi pratiğinde somutlaştırır. Kullandığı galvanizli çelik ve pleksiglas kutular hiçbir illüzyon yaratmaz. Nesne orada durur; sadece ışığı yansıtır; çevresindeki mekanı etkiler.

Also see: Specific Object

DONALD JUDD COLLECTION – 2022

David Zwirner Books tarafından hazırlanmış ve özenli bir şekilde tasarlanmış bu üç kitaplık set, Judd’ın sanatında süregelen etkisini ve çarpıcı görsel dilini ön plana çıkarmaktadır. Donald Judd: Artworks 1970-1994 adlı kapsamlı çalışma, Judd’un ikonik ve iddialı eserlerinden oluşan bir seçki ile çeşitli eleştiri yazılarından oluşuyor. Donald Judd Writings ise, Judd’un yüzlerce sayfadan oluşan ve bir kısmı daha önce yayınlanmamış deneme, not ve mektuplarını içeren bir çalışma. Ayrıca Donald Judd Interviews adlı üçüncü kitap çalışması da yine özenle hazırlanmış bir şekilde, kırk yıl boyunca sanatçıyla yapılan altmış röportajı sunuyor ve türünün ilk derlemesi olarak dikkatleri çekiyor.

Donald Judd: Artworks 1970–1994, by Donald Judd (Author), Flavin Judd (Foreword), Contributor: Johanna Fateman, Lucy Ives, Thessaly La Force, Branden W. Joseph, Anna Lovatt, Lauren Oyler, Michael Stone-Richards, Mimi Thompson, Marta Kuzma, Wendy Perron, English, Hardcover, 284 pages, David Zwirner Books, February, 2022.  

 

BOOKS AND POSTERS

Donald Judd

Judd, Edited by Ann Temkin. With contributions by Erica Cooke, Tamar Margalit, Christine Mehring, James Meyer, Annie Ochmanek, Yasmil Raymond, and Jeffrey Weiss, Hard Cover, 304 pages, Publisher: The Museum of Modern Art-Moma, New York, March 2000.

Donald Judd

Donald Judd, Contributors Nicholas Serota (Director of the Tate), Rudi Fuchs, Richard Schiff and David Raskin, and David Batchelor, English, Softcover, 288 pages, Published by D.A.P/Tate, 

Donald Judd 1

Donald Judd, Text by Richard Shiff. Interview with the artist by Jochen Poetter, Designer: Margaret Bauer,  David Zwirner Books & Steidl, Printer: Steidl, Göttingen, Germany, English, German, Hardcover, 2011.

Donald Judd 1

Donald Judd: The Early Works 1955-1968 by Donald Judd (Author), Thomas Kellein (Editor) English, 184 pages, Hardcover, D.A.P. / Distributed Art Publishers, Inc., September 2002.

 
Donald Judd 1

Donald Judd: Architecture in Marfa, Texas, by Urs Peter Flückiger (Author), Hardcover, 208 pages, English, Publisher: Birkhäuser, October, 2021.

Donald Judd

Donald Judd: The Multicolored Works by Marianne Stockebrand (Author, Editor), Authors: William C. Agee, Rudi Fuchs, Donald Judd, Adrian Kohn, Richard Shiff, Hardcover, English, 304 pages, Yale University Press, December, 2014.

Donald Judd 1

Donald Judd: The Multicolored Works, by Donald Judd (Author), English, 56 pages, Paperback, The Pulitzer Foundation for the Arts, First Edition, January 2013.

 
Donald Judd 1

Donald Judd: Prints and Works in Editions, Edition Schellmann 1993 Catalogue raisonné of prints and multiples by Donald Judd, Contributions by Rudi Fuchs, Mariette Josephus Jitta and Jörg Schellman, 152 pages, English, Hardcover, 1993.

Donald Judd 1

Donald Judd Spaces: Judd Foundation New York & Texas, by Donald Judd (Author), Editor: Flavin Judd and  Rainer Judd, Judd Foundation (Editor), 400 pages, English, 400 pages, Hardcover, Publisher: Prestel, February 2020.

Donald Judd 1

Chinati: The Vision of Donald Judd, Contributors: Jenny Moore and Marianne Stockebrand, 352 pages, 184 color and, 68 black-and-white illustrations, co-published by the Chinati Foundation, Yale University Press, and Hatje Cantz, Second Edition, Spring 2020, Marfa/Texas.

Donald Judd

Donald Judd Writings, by Flavin Judd (Editor), Caitlin Murray (Editor), English, Hardcover, 1056 pages, MACK Press, May, 2025.

Donald Judd
Donald Judd Interviews, by Flavin Judd (Editor), Caitlin Murray (Editor), 1008 pages, English, Paperback, Judd Foundation / David Zwirner Books, November, 2019

SPACES

SELECTED DOCUMENTS

BIOGRAPHY

Donald Judd

Donald Judd (1928-1994) Columbia Üniversitesi’nde felsefe ve sanat tarihi öğrenimi gördü. Sanat Öğrencileri Birliği’nde ise resim eğitimi aldı. Art International, Arts Magazine ve Art News gibi dergilerde sanat eleştirmeni olarak çalıştı. 1960’ların başlarına kadar resimle uğraşan Judd, daha sonra üç boyutlu eserler üretmeye başladı. Yaşamı boyunca sanatın ve sanatsal ifadenin önemini savundu. Kalıcı sanat eserleri yerleştirme konusundaki fikirlerini ilk olarak New York’ta 1968’de satın aldığı beş katlı dökme demir bir bina olan 101 Spring Street’te geliştirdi. Judd, 1973’te Marfa’ye yerleşerek kendi eserlerini ve başkalarının eserlerini kalıcı olarak sergilemeye devam etti. Eserlerinin, mekânlarının, kütüphanelerinin ve arşivlerinin korunması ve eserlerinin yerleştirilmesi için bir standart oluşturulması amacıyla 1977’de Judd Vakfı‘nı kurdu. 1986’da ise özellikle kendisinin ve çağdaşlarının büyük ölçekli eserlerinin kalıcı olarak yerleştirilmesi amacıyla Chinati Vakfı/La Fundación Chinati‘yi kurdu. (Photo: Donald Judd, 1992, Detail, by Leo Holub ©Judd Foundation) Bkz. https://juddfoundation.org/donald-judd/biography/

RELATED CONTENTS

İZMİR - LONDON

saglamart; dinamik bir anlayış ile hareket eden, kültür-sanat ortamındaki olay ve olgulara, sanatçı tavırlarına, yapıtlara ve yayınlara odaklanan bağımsız bir yayın etkinliğidir. Tüm hakları saklıdır. Görüntü ve yazılar izinsiz kullanılamaz. / saglamart is an independent publishing initiative driven by a dynamic vision, focusing on events and developments in the cultural-artistic landscape, artist perspectives, works, and publications. All rights reserved. Images and texts cannot be used without permission.

Copyright ©
Can Sağlam - Gülay Yaşayanlar Mümtaz Sağlam, 2025.