Anish Kapoor’un erken dönem çalışmalarında malzeme olarak öne çıkan toz pigment, ısrarlı bir şekilde benimsediği kesif maddeselliğin en belirleyici unsurudur. Yoğun ve doygun boya etkisiyle heykele cisimsellik katan materyal, yerine göre boyutlandırıcı özelliğiyle, sıvandığı ya da kaplandığı yüzeylerde oluşturduğu derinlik etkisi nedeniyle ona çekici gelmektedir. Ancak, 1900’lı yıllarda çeşitlenen ve görkemli bir tasarım hadisesi olarak karşımıza çıkan ayna heykelleri; kendini biçimleyen bu materyal tercihinin ciddi bir alternatifidir. Sözgelimi, Islamic Mirror‘da karşılaştığımız, görüntüyü kararlı bir mühendislik çabasıyla tersyüz etme girişimi; ya da sanatçının optik yanılsama olasılıklarının etkili görselliğini zamanla sarsan manipülatif, çok parçalı düzen arayışı, tasarımsal mükemmellikten ve minimalist eksenden açıkça ayrılmasına örnektir. Benzer şekilde, Kapoor’un 2000’li yıllarda yöneldiği atık malzeme ilgisinin de yine pigment bağlantılı önsel sürecin devamında yaşanan bir sapma olarak nitelenmesi mümkündür. Son yıllarda, kan-boya bileşimi gibi duran ve atık malzeme hâlini alan dev kütlelerin ise, giderek aşırılaşan ve radikalleşen bir boyuta evrildiği ortadadır. (1) 

bir zillet hadisesinin mekânsal bağlamı 

Kapoor’un sanat pratiğinin, pigmentin boya ve yoğunluk karakterini ya da saflığın öteleyen bir kan pıhtısı ve atık yığınına evrilen ve karanlık madde olarak tanımlayabileceğimiz bir sürece hasredilmesi, açık bir düzen ve intizamı iptal etme girişimidir. Özellikle Shooting into the Corner ile dikkatleri çeken bu değişim, kirli malzemenin çevreye, duvara ve mekâna sıçramasıyla oluşan bir kendiliğindenlik üzerinden dışavurumcu hamlelerle ve geçici etkilerle bütünleşir. Böylece, değişken atık malzemenin abject bağlantılarıyla ve beden, varlık ve yokluk tartışmaları üzerinden ilerleyen kültürel bağlantı ve atıflar eşliğinde okunmasına kısmen izin verir.

Söz konusu değişim sürecinin anti görsel bağlamı, son yıllara dek taşınan uygulamalar, kanlı atıklarla pıhtılaşmış kütleselliğin büyük ölçekli ve ağır tonajlı boyutlarda gerçekleştirilmesini adeta talep eder. Bu gelişmenin önemli bir örneği olan Svayambhu, birkaç farklı versiyonu olan mekânsal geçişle form özelliğini hem yitiren hem de yeniden kazanan dev bir hareketli kütledir. Keza 2022 tarihli Mount Moriah at the Gate of the Ghetto adlı tersine kurgulanmış dağ tepesinde, bu kez fiberglas ve boya mamülü dev yatay kırmızı kütle hâlinde, içindeki mekâna taşkın bir şekilde konumlanır. Kapoor, bu yapıntı kütlelerin oluşumunda dikkate aldığı referansları net bir şekilde açık etmez. Dahası; karma kültürel birkime, dinsel mitolojiye ya da mistik ritüellere yönelik bağlantıları da gölgede bıraktığı söylenebilir.

Kapoor’un materyal ilgisinin, malzeme ile elde edilen yeni ifade olasılıklarının, yoğunlaşan bir plastisitenin onu daha çok cezbettiği bile düşünülebilir. Karanlık ve negatif bir boyutlandırmanın ya da rahatsız edici bir zillet hadisesi ile enstalatif düzeneğin tesisi onu daha çok ilgilendirmektedir sanki. Belki de bu durumun Cloud Gate ile gelinen noktada yaşanan psikolojik bir kopuş olabileceği, söz konusu dev metal formun alt kısmında oluşan görüntü deformasyonunun onu heyecan verici bu değişime sürüklemiş olabileceği de akla yatkın gelmektedir. Marsyas, Ark Nova, Leviathan ya da son olarak All of Nothing gibi örneklerde karşımıza çıkan dev PVC kaplamanın, öykündüğü hücre zarı ve dokusu, bedensel organizma çağrışımı da benzer şekilde Kapoor’u Palazzo Manfrin’in kasvetli salonlarına egemen olan boğuntu ve mide kasılmalara neden olan bir karanlığa sürüklemektedir. Soğuk ve kanlı karanlık kütle, iç dünya sıkıntısının dünyevi bir yüküdür sanki… 

Dikkat edilirse burada; kızıl ve morla özdeşleşen, doğrudan kanla çürümüş tortuyu çağrıştıran, psikolojik ve tarihsel süreçlerin meydana getirdiği bir çökelti cisimselleşmektedir. Dolayısıyla ten ve et arasındaki eşiği işgâl eden bu kütle, Kapoor’un önemli ve ölçekli yapıtlarında ham malzeme olarak kullanılan, yeni bir görsel ideolojinin temel nesnesi olarak, jeolojik bir katman ve sıkıştırılmış evrensel bir atık olarak, imgesel bir kara-manzarayı bütünlemektedir. (2) Burada, dünyevî bir atıktan türetilmiş düşüncelerin birimi veya ölçeği olan ve iğrenç kategorisinde etrafa saçılan kalıntısı, çamur ve kan sızıntısı, hiç kuşkusuz sıra dışı negatif duygular üretme gücüne; aynı oranda hüzünlü bir düşünce yoğunluğuna insanî öykülere de bağlanma yeterliliğine fazlasıyla sahiptir.